पूर्वी नेपालको काखमा बसेको भोजपुर जिल्ला भन्नेबित्तिकै मनमा उदाउँछ अरुण नदीको फैलिएको उपत्यका, हिमशृङ्खलाको चम्किलो दृश्य र किराँती संस्कृतिको सुगन्ध। पहाडैपहाडको यो भूमिले वर्षौंदेखि आफ्नो सौन्दर्यलाई सेलैसेलमा राखेको थियो, तर पछिल्लो समय पदमार्ग, होमस्टे र पर्यटकीय पूर्वाधारको विकाससँगै भोजपुर अब आन्तरिक तथा बाह्य घुमन्तेहरूको रोजाइको गन्तव्य बन्दै गएको छ। यदि तपाईं प्रकृति, अध्यात्म र साहसिकताको संयोजन खोज्दै हुनुहुन्छ भने, यसपालि भोजपुर घुम्ने योजना बनाउनुहोस्।
टेम्केडाँडा :
समुद्री सतहबाट झन्डै तीन हजार मिटरको उचाइमा अवस्थित टेम्केडाँडा भोजपुर र खोटाङको सीमामा पर्ने एक अत्यन्त लोकप्रिय दृश्यावलोकन स्थल हो। यहाँबाट सगरमाथा, ल्होत्सेलगायत खुम्बु क्षेत्रका अग्ला हिमशृङ्खलाहरूको मनोरम दृश्य देख्न पाइन्छ, जसले यात्रुहरूलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ। वसन्त ऋतुमा वरिपरिका जंगल रातो गुराँसले ढाकिँदा यो ठाउँ झनै आकर्षक बन्छ, र यही मौसममा प्रकृतिप्रेमी, फोटोग्राफर तथा साहसिक यात्रीहरूको घुइँचो पनि बढ्छ। बिहानीको सूर्योदय र साँझको सूर्यास्त हेर्न टेम्केडाँडा उत्कृष्ट स्थान मानिन्छ।
साल्पा पोखरी : किराँतीहरूको पवित्र आस्थाको थलो
खोटाङ, भोजपुर, सङ्खुवासभा र सोलुखुम्बु जिल्लाको सीमानामा पर्ने साल्पा पोखरी किराँती समुदायको अत्यन्त पवित्र स्थलका रूपमा चिनिन्छ। यो पोखरी न केवल धार्मिक आस्थाको केन्द्र हो, बरु यसको वरिपरिको शान्त र रमणीय प्राकृतिक वातावरणले पर्यटकहरूलाई फरक अनुभूति दिन्छ। यहाँ आइपुग्ने भक्तजन र पर्यटकहरूले पवित्रताको आभास पाउनुका साथै पहाडी शान्तिको स्वाद पनि लिन पाउँछन्। साल्पा क्षेत्रलाई अझ ठूलो पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने योजनाअन्तर्गत यहाँका पूर्वाधारहरू क्रमशः सुधार हुँदै गएका छन्।
मुन्धुम पदमार्ग : किराँती संस्कृतिको खुला विश्वविद्यालय
सन् २०१८ मा पदयात्रुहरूका लागि खुलेको मुन्धुम पदमार्ग भोजपुर र खोटाङको सीमामा पर्ने चखेवा भञ्ज्याङबाट सुरु भई मेहरुङ, मैयुङडाँडा, लाउरी, सिलिचुङडाँडा हुँदै साल्पा पोखरी, अनि भोजपुर हुँदै सुन्तलेडाँडामा पुगेर टुङ्गिन्छ। यस पदमार्गलाई किराँती जीवनदर्शन ‘मुन्धुम’ को नामबाट नामाकरण गरिएको हो, र यसलाई किराँत संस्कृति, परम्परा तथा रैथाने ज्ञानको जीवित पाठशाला अर्थात् खुला विश्वविद्यालयका रूपमा पनि लिइन्छ। यात्राका क्रममा स्थानीय बालीनाली, वन्यजन्तु, जैविक विविधता र किराँती संस्कार-संस्कृतिको प्रत्यक्ष अवलोकन गर्न पाइन्छ। पदमार्ग चिन्हाङ्कन, विश्रामस्थल निर्माण तथा सूचना पाटीहरूको स्थापनासँगै यहाँको पूर्वाधार पनि क्रमशः सुदृढ हुँदै गएको छ, जसले यसलाई थप सहज र सुरक्षित बनाएको छ।
धार्मिक स्थलहरू : आस्थाको केन्द्रबिन्दु
भोजपुरको मुटु ठाउँमा रहेको सिद्धकाली मन्दिर जिल्लाकै सबैभन्दा चर्चित शक्तिपीठ हो। स्वस्थानी व्रतकथाअनुसार दक्षप्रजापतिकी कन्या सतीको अंगसँग जोडिएको यस शक्तिपीठको दर्शन गर्नाले रोग निको हुने र सुखशान्ति प्राप्त हुने जनविश्वास रहेको छ। शक्तिपीठ परिसरमा महादेव, गणेश, शनिदेव, राधाकृष्ण र हनुमान् मन्दिरहरू पनि रहेका छन् भने नजिकैको क्षेत्रमा सिद्ध र नारायण गुफा पनि अवस्थित छन्, जसले यसलाई एकीकृत धार्मिक पर्यटन क्षेत्रका रूपमा स्थापित गरेको छ। यसबाहेक टक्सार बजार भित्रका पाटीपौवा र स्थानीय देवी-देवताका मन्दिरहरू पनि आफ्नै किसिमको धार्मिक महत्त्व बोकेर उभिएका छन्।
होमस्टे : स्थानीय जीवनको न्यानो अनुभव
भोजपुरको पर्यटन विकासमा होमस्टे अवधारणाले बलियो टेवा पुर्याइरहेको छ। विशेषगरी मुन्धुम पदमार्ग वरपर पर्ने टेम्केमैयुङ गाउँपालिकाले ‘समुदायमा आधारित पर्यटन नीति’ नै तयार पारेर स्थानीय समुदायलाई होमस्टे सञ्चालन र व्यवस्थापनमा प्रत्यक्ष संलग्न गराएको छ। होमस्टेमा बस्दा पर्यटकहरूले किराँती रैथाने खानपान, वाचिप्पा जस्ता परम्परागत परिकार, साकेला नाच र स्थानीय जीवनशैलीको न्यानो स्वाद लिन पाउँछन्। यसले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै स्थानीय संस्कृतिको संरक्षणमा पनि उत्तिकै योगदान पुर्याइरहेको छ।
होटल तथा रिसोर्ट : सुविधासहितको आराम
भोजपुर बजार र नजिकैका प्रमुख बजार केन्द्रहरूमा साधारणदेखि मध्यम स्तरका होटलहरू उपलब्ध छन्, जसले यात्रुहरूलाई आवास, खानपान र आराम गर्ने ठाउँ प्रदान गर्दछन्। पदमार्ग तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूको विकाससँगै साना लज र रिसोर्टहरू पनि क्रमशः स्थापना हुँदै गएका छन्, जसले साहसिक यात्रीहरूलाई बाटोमै आराम गर्ने वैकल्पिक व्यवस्था दिन्छन्। यात्रा योजना बनाउँदा स्थानीय तह वा पर्यटन कार्यालयमार्फत अद्यावधिक जानकारी लिनु उपयुक्त हुन्छ।
अन्य घुम्न मिल्ने स्थानहरू
माथिका प्रमुख गन्तव्यहरूबाहेक भोजपुरमा घुम्न लायक थुप्रै अन्य स्थानहरू पनि छन्। भोजपुर नगरपालिकाको वडा नं. ३ स्थित सुन्तले बजार क्षेत्रबाट देखिने हिमाल तथा विश्वकै गहिरो मानिने अरुण उपत्यकाको मनमोहक दृश्य कसैलाई पनि तान्न सक्षम छ। यसैगरी मैयुङडाँडा र सिलिचुङ जस्ता ठाउँहरूले पनि हिमाली दृश्यावलोकन र शान्त वातावरणको अनुभव दिन्छन्। भोजपुर आफ्नो प्रख्यात खुकुरी, करुवा तथा तामाका भाँडाकुँडा र सुन्तला उत्पादनका लागि पनि उत्तिकै चिनिन्छ, जसले यहाँको सांस्कृतिक तथा आर्थिक परिचयलाई थप समृद्ध बनाएको छ।
किन भोजपुर जानुपर्छ?
भोजपुर त्यस्तो ठाउँ हो जहाँ हिमालको भव्यता, किराँती संस्कृतिको गहिराइ र प्रकृतिको शान्त सुसाइले एकसाथ स्वागत गर्छ। यहाँ पदयात्रा गर्दा तपाईंले न केवल दृश्यावलोकन गर्नुहुन्छ, बरु एउटा जीवित संस्कृति, परम्परा र समुदायसँग साक्षात्कार गर्नुहुन्छ। त्यसैले अब पालो हो — झोला बोक्नुहोस्, जुत्ता लगाउनुहोस् र भोजपुरको यात्रामा निस्किनुहोस्!
